आईच्या नावावर असलेली जमीन तिच्या मृत्यूनंतर कोणाच्या मालकीची होते हे मुख्यतः खालील गोष्टींवर अवलंबून असते:
1. आईने मृत्यूपूर्वी वसीयत (Will) केली आहे का?
👉 हो (वसीयत आहे):
आईने ज्या व्यक्तीच्या नावावर जमीन देण्याची इच्छा वसीयतीत व्यक्त केली असेल, त्याच्या नावे ती मालमत्ता जाते.
वसीयत ही कायदेशीरदृष्ट्या वैध असावी लागते (आईने सही केलेली, साक्षीदार असलेली इ.).
वसीयतनुसार जमीन त्या व्यक्तीला मिळते, इतर वारसदारांना कायदेशीर हक्क राहत नाही (जोवर वसीयत आव्हानित केली जात नाही).
👉 नाही (वसीयत नाही):
मग ती जमीन कायदेशीर वारसांच्या (Legal Heirs) नावे जाते, हिंदू वारस कायद्यानुसार (जर आई हिंदू असेल तर).
2. हिंदू वारस कायद्यानुसार वारस कोण असतात?
आईच्या मृत्यूनंतर तिची मालमत्ता (स्वतःच्या कमाईची) खालील वारसांमध्ये समान भागांत विभागली जाते:
🟢 पहिल्या वर्गाचे वारस (Class I heirs):
पती (नवरा) (जर जिवंत असेल तर)
मुले आणि मुली (सर्व मुले, विवाहित किंवा अविवाहित, समान हक्कदार)
मुलाचा मुलगा/मुलगी (जर मुलगा मृत असेल तर)
उदा. – जर आईच्या पतीचा मृत्यू आधी झाला असेल, आणि तिला १ मुलगा व २ मुली असतील, तर तिची जमीन तीन समान भागात विभागली जाईल.
3. मालमत्तेचा प्रकार महत्त्वाचा असतो का?
स्वतःच्या कमाईची/खरेदी केलेली मालमत्ता: वरील नियम लागू होतात.
पिढीजात मालमत्ता (Ancestral property): त्यावर थोडे वेगळे नियम लागू होतात – वारसत्व जन्मतः मिळते आणि सर्व मुलांना समान अधिकार असतो
4. वाटपासाठी काय करावे लागते?
वारस दाखला (Legal Heir Certificate) घ्यावा लागतो.
7/12 उतारा किंवा मालमत्तेचा हक्क वारसांमध्ये विभागण्यासाठी तहसीलदार कार्यालयात अर्ज करावा लागतो.
सर्व वारसांनी सहमती दिल्यास मालमत्ता एकाच्या नावेही करता येते (मुत्सद्दी दस्तऐवज – relinquishment deed/consent deed करून).
थोडक्यात निष्कर्ष:
वसीयत असल्यास: जमीन त्या व्यक्तीच्या नावे होते.
वसीयत नसल्यास: जमीन पती, मुले-मुली अशा कायदेशीर वारसांमध्ये समान भागांत जाते
जर तुम्हाला विशिष्ट परिस्थितीसाठी सल्ला हवा असेल (उदा. वडील जिवंत आहेत का, आईच्या किती मुलं आहेत, वगैरे), तर सांगितल्यास अधिक अचूक उत्तर देता येईल.