जमिनीच्या वादाचा कोर्टात गेल्यावर कायदेशीर प्रक्रिया कशी होते, याची सविस्तर माहिती खाली दिली आहे:
जमिनीचा वाद कोर्टात गेल्यावर काय प्रक्रिया होते?
1. वकिलामार्फत फौजदारी/दीवानी दावा दाखल करणे:
वादग्रस्त पक्ष (तक्रारदार) कोर्टात दावा (suit) दाखल करतो.
हा दावा सामान्यतः दीवानी (civil) कोर्टात दाखल केला जातो, जर वाद मालकी हक्क, हद्द निश्चिती, कब्जा वगैरेसंबंधी असेल.
जर कोणत्याही प्रकारचा फसवणूक, फसवे दस्तऐवज वापरणे, जबरदस्तीने ताबा घेणे असे प्रकार घडले असतील, तर फौजदारी (criminal) गुन्हाही दाखल होऊ शकतो.
2. प्रतिवादीकडून उत्तर (Written Statement):
ज्या व्यक्तीविरुद्ध दावा केला आहे (प्रतिवादी), तो आपले उत्तर कोर्टात सादर करतो.
या उत्तरात तो तक्रारीतील आरोप मान्य करतो की नकार देतो हे स्पष्ट होते.
3. पुरावे सादर करणे (Evidence Submission):
दोन्ही पक्ष आपापले पुरावे सादर करतात – जसे की:
7/12 उतारा
फेरफार नोंद
जमीन खरेदीचा दस्त
वंशावळीचे दाखले
पावती, नकाशे, पंचनामा इत्यादी.
साक्षीदारही कोर्टात बोलावले जाऊ शकतात.
4. साक्षमूल्य तपासणी (Cross Examination):
एक पक्ष दुसऱ्या पक्षाच्या साक्षीदारांची सखोल तपासणी करतो.
याला “cross examination” म्हणतात.
5. युक्तिवाद (Arguments):
दोन्ही बाजू आपले युक्तिवाद सादर करतात.
कायद्याच्या आधारावर, पुराव्यांच्या मदतीने ते कोर्टासमोर आपली बाजू मांडतात.
6. निर्णय (Judgment):
कोर्ट सर्व बाबींचा विचार करून निर्णय देते.
निर्णयात कोर्ट स्पष्ट करते की जमिनीचा खरा हक्कदार कोण आहे, किंवा कोणाचा कब्जा कायदेशीर आहे.
7. निर्णयानंतरची कृती:
निर्णय जर एखाद्या पक्षाच्या विरोधात गेला तर तो उच्च न्यायालयात (High Court) अपील करू शकतो.
काही प्रकरणांमध्ये, कोर्ट स्थळ पाहणी (local inspection) करण्याचे आदेश देते.
निर्णयानंतर mutation entry म्हणजे फेरफार करण्याचे आदेशही दिले जातात.
महत्त्वाचे मुद्दे:
7/12 उतारा फक्त तात्पुरती मालकी दर्शवतो, अंतिम हक्क कोर्टाचा निर्णय ठरवतो.
कोर्टात दावा करताना फक्त भावनांवर नाही, तर कायदेशीर दस्तऐवजांवर आधार असावा लागतो.
जमिनीच्या वादात स्थानीक महसूल अधिकारी, तलाठी, तपासनीस, यांची भूमिका महत्त्वाची असते.
टिप:
जमिनीचा वाद कोर्टात नेण्याआधी तहसील कार्यालय, तलाठी किंवा ग्रामपंचायतीमार्फत मध्यस्थी करून वाद मिटवण्याचा प्रयत्न केला जातो. कोर्ट हा अंतिम उपाय असावा.
हवे असल्यास मी मराठीत एक नमुन्याचा दावा अर्ज, किंवा पुराव्यांची यादी तयार करून देऊ शकतो. सांगितलेत की काय हवे आहे.